We zijn er dol op: vet. Roomijs, rookworst, ribbelchips en zo’n beetje alles uit de frituur. Slecht vet, zeggen artsen en diëtisten. Gebruik liever verantwoord vet. Een advies dat ook zakelijke schrijvers beter ter harte kunnen nemen. Want overmatig vetgebruik in tekst kan ernstige verstopping in het leesproces veroorzaken en zelfs uitval van lezers.
Vet is hot. Het is een trend om in webteksten, artikelen, samenvattingen en slides hier en daar woorden of korte zinnen vet te maken. Het idee erachter is dat zulke vetgedrukte woorden een tekst visueel aantrekkelijker maken. Ook helpen ze de haastige lezer om de belangrijkste punten uit de tekst snel tot zich te nemen. Maar wie van alles en nog wat in een tekst in vette letters zet, bereikt eerder het tegenovergestelde: een rommelig ogende tekst. Bovendien is het misschien een aardige geste richting de vluchtige lezer, maar veel vetgedrukte woorden in de tekst werken ook vluchtig leesgedrag in de hand.
Slecht vet vertraagt
Uit het spaarzame onderzoek dat is gedaan naar highlighting in teksten, blijkt dat lezers gehighlighte woorden beter onthouden dan niet-benadrukte. Maar de tekst als geheel begrijpen ze slechter. Dat komt doordat ze de verbanden ertussen of de uitleg ervan missen. Daarnaast vereist een tekst met allerlei gehighlighte woorden dat je heen-en-weer moet springen met je ogen, wat het leesproces er niet soepeler op maakt. Dat benadrukte tekst hetzelfde uiterlijk heeft als tussenkopjes helpt dan niet, het vergroot juist de onoverzichtelijkheid.
Realiseer je verder dat tekst accentueren is bedoeld om de aandacht te vestigen op wat belangrijk is. En als alles even belangrijk is, is niets meer belangrijk. Of, zoals een brochure voor de Vlaamse overheid het stelt: ‘Hoe meer woorden je accentueert, hoe minder effect die accentueringen hebben’. Veel benadrukte tekst vraagt meer inspanning van de lezer, die moet proberen om van al die belangrijke woorden chocola te maken.
Verantwoord gebruik
Toch hebben lezers wel degelijk baat bij vet in de tekst. Als lezer lees je teksten namelijk zelden in één keer van linksboven naar rechtsonder. Velen die zich geconfronteerd zien met een grote lap grijze tekst zakt de leesmoed in de modieuze schoenen. Vetgedrukte woorden bieden inderdaad houvast en maken de tekst visueel aansprekender.
Maar dan moet je als schrijver wel een aantal richtlijnen aanhouden. De belangrijkste: houd het vet zetten van woorden beperkt. Goethe had het al in de gaten in het begin van de 19e eeuw: ‘In de beperking toont zich de meester’, luidde zijn devies. Gebruik vet voor accenten en om een tekst overzichtelijk en scanbaar te maken, maar strooi er niet mee in het rond. Zet bijvoorbeeld in een opsomming het belangrijkste woord of de eerste zin vet, zodat lezers snel zien waar elk punt over gaat. En zorg voor een duidelijk onderscheid met tussenkoppen. Onderstaand voorbeeld uit de Vlaamse overheidsbrochure laat zien wat niet en wat wel werkt.
Wil je toch op een speelsere wijze woorden in een stuk tekst vet zetten, zorg er dan voor dat ze met elkaar samenhangen. Je doet dat door woorden van dezelfde woordsoort of strekking vet te zetten. Bijvoorbeeld: alle geaccentueerde woorden zijn zelfstandig naamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden. Je kunt ook woordgroepen accentueren die elk een eigenschap, voor- of nadeel aangeven. Wil je het echt op een hoger plan brengen, zorg dan dat de woorden die je vet zet samen een verhaal vertellen. Dat lijkt een beetje op de werkwijze in een streep- of stiftgedicht.
Voorzichtig met vet
Met goed en verantwoord vet in een tekst is niks mis. Sterker nog, zulk vet is een essentieel ingrediënt en ondersteunt een bewuste leesstijl. Ook Jamie Oliver is daar trouwens vrij duidelijk over: ‘We moeten gewoon voorzichtig zijn met het soort en de hoeveelheid vet.’